BRANDVEILIGHEID volgens de Bouwproductenrichtlijn.

De fundamentele eis van "Brandveiligheid"

De Europese richtlijn voor de bouwproducten, de Construction Products Directive (CPD, 89/106/EC), en het bijbehorend interpretatief document nr2 (ID nr2) bepalen in grote mate hoe men in Europa het brandveilig bouwen ziet. De richtlijn zegt dat een van de fundamentele eisen voor een gebouw "Safety in case of fire" is, en dat daarvoor de bouwproducten zelf aan die eis moeten beantwoorden.

Men beschouwt elk product dat permanent in een bouwwerk aanwezig is en deel heeft aan de functies van het gebouw als een bouwproduct. Een brandblusser is er dus geen, maar een muurhaspel wel. Naast brandveiligheid stelt Europa ook eisen aan de bouwproducten voor de mechanische sterkte, de duurzaamheid, het veilig gebruik, de impact op gezondheid, het milieu en het energieverbruik.

Aan de fundamentele eis "Safety in case of fire" is voldaan in een gebouw als:

de draagkracht van de structuur voor een voldoende tijd is gewaarborgd
de ontwikkeling en verspreiding van brand en rook in het gebouw wordt beperkt
de brandoverslag naar naburige gebouwen wordt beperkt
de gebruikers van het gebouw kunnen evacueren of gered worden
de veiligheid van de interventieploegen in acht wordt genomen

Deze vijf voorwaarden zijn de pijlers van een brandveiligheidsstrategie, gebaseerd op het gebruik van veilige producten. Daarnaast dient men ook te zorgen voor een veilige exploitatie, maar dit valt buiten de toepassing van de richtlijn.
Bij het realiseren van die voorwaarden kan men volgens het ID nr2. gebruik maken van Fire Safety Engineering op 5 verschillende manieren:

voor het verwerven van basisinformatie over de ontwikkeling en verspreiding van brand
voor het bepalen van de uitwerking van een brand op de mensen en structuren
voor het evalueren van de prestatie van bouwproducten in brandcondities
voor het evalueren van de prestaties van beschermingssystemen
Voor het evalueren en ontwerpen van de vereiste maatregelen.

Fire safety engineering is dus het technisch antwoord op prestatiegerichte eisen voor de brandbescherming.

Omzetting in nationale wetgeving

De eis voor brandveiligheid is niet absoluut: De nationale overheid dient ervoor te zorgen dat aan de fundamentele eis voldaan wordt met een aanvaardbare waarschijnlijkheid gedurende de economische levensduur van het gebouw. Men zal dit bereiken door een combinatie van samenhangende maatregelen die slaan op:het ontwerp van het gebouw, de uitvoering van de constructie en het noodzakelijke onderhoud , de kenmerken, prestaties en het gebruik van de bouwproducten.

Voor het eerste punt heeft de nationale overheid de vrijheid om te bepalen wat er moet gedaan worden, en hoe en door wie er wordt toegezien op naleving ervan. Voor het tweede punt moet ze de Europese regels volgen, wat wil zeggen dat de Europese landen geen "eigen" eisen mogen stellen aan een product en dat de nationale normen moeten verdwijnen zodra er Europese beschikbaar zijn.

De prestaties van producten worden vastgelegd ten opzichte van acties. Een actie betekent de inwerking van mechanische, chemische, biologische, thermische en elektromagnetische agentia of van een combinatie ervan. Voorbeelden van zo’n (thermische) acties zijn:

een kleine ontstekingsbron, bv. een brandende sigaret
een brandend voorwerp, bv. een zetel of een pallet in een stapelrek
een conventionele brand volgens de ISO 834 tijd-temperatuur curve
een natuurlijk brandscenario
een smeulende brand

De nationale overheid interpreteert de fundamentele eisen en zet die om in nationale wetgeving met feitelijke voorwaarden, aangepast aan de lokale omstandigheden. Zij kan dat op drie manieren doen en door een combinatie van de drie:

een minimale prestatie voorschrijven voor het gebouw zelf in algemene of numerieke termen, waarbij men verwijst naar de kenmerken van de producten.
De minimum prestaties ( = het vereiste gedrag bij brand) van de bouwproducten door verwijzing naar technische specificaties ( d.w.z. Europese normen).
vastleggen aan welke kritische situatie mensen in geval van brand nog mogen onderworpen worden.

Inhoud van de voorschriften.

Men kan nagaan of de fundamentele eis van brandveiligheid gehaald wordt door het gebouw in zijn geheel te beschouwen, door elk van de vijf hoofdprincipes te controleren, en door voor de bouwproducten zelf specifieke voorschriften en testen vast te leggen.

Bekijkt men het gebouw in zijn geheel, dan kan men gebruik maken van:

methodes die ontwikkeling van de brand in een gebouw beoordelen rekening houdend met de verspreiding van rook en hitte en van de lokale omstandigheden.
methodes die het gedrag en de prestaties werking van structuren en installaties beschrijven en inschatten.
methodes die de interactie tussen de brand, de personen, de veiligheidsinstallaties en de reddingsacties evalueren.

Bij deze beoordeling zal men rekening houden met de kenmerken van het gebouw, zijn gebruik en met de beschikbare noodvoorzieningen.

Voor het controleren van de 5 hoofdprincipes afzonderlijk, dan gaat men als volgt te werk:

Behoud van de draagkracht van de structuur gedurende een bepaalde tijd.

Hiermee beoogt men:

de veiligheid van de gebruikers te waarborgen zolang ze in het gebouw zijn:
de veiligheid van de interventie te verzekeren
slachtoffers te vermijden door instorting
de goede werking van de veiligheidsvoorzieningen te waarborgen

Dit kan de overheid omzetten in de volgende prestatiegerichte eisen:

geen eisen van stabiliteit bij brand voor gebouwen met een lage brandlast of waar de gevolgen van instorting beperkt zijn
een in duur beperkte stabiliteit bij brand nodig voor de evacuatie en de interventie
stabiliteit gedurende de hele duur van de brand voor het geheel of een deel van het gebouw, zonder rekening te houden met de interventie

De stabiliteitseis geldt voor de gehele structuur. Momenteel wordt verondersteld dat aan deze eis voldaan is als de individuele elementen aan dezelfde eisen voldoen en de verbindingen geen verzwakkingen vertonen.

Ontwikkeling en verspreiding van brand en rook in het gebouw beperken.

Hiermee beoogt men:

voldoende tijd beschikbaar maken voor de gebruikers om aan het gevaar te ontsnappen.
de brandweer toelaten om de brand onder controle te krijgen

Dit kan de overheid vastleggen in eisen om:

het ontstaan van brand te beperken, door eisen te stellen aan de gebruikte materialen en aan de installaties in het gebouw.
de brandverspreiding in de ruimte waar de brand ontstaat te beperken, door eisen te stellen aan de gebruikte materialen en/of door een bepaalde bescherming voor te schrijven
de brandverspreiding naar andere ruimtes tegen te gaan, door een of meer van de volgende combinaties:
het voorzien van brandbestendige scheidingen
het afsluiten van openingen in deze scheidingen
eisen stellen aan de façades van gebouwen
het plaatsen van blusinstallaties
afvoer van de rookgassen met natuurlijke of mechanische middelen
het voorzien van rookbarrières
het creëren van luchtdrukverschillen om de rookverspreiding tegen te gaan
Bijkomende eisen zijn aangewezen om de ontsnappingsroutes te beveiligen.

Beperken van de brandoverslag naar naburige gebouwen.

Hiermee beoogt men:

de gebruikers van naburige gebouwen te behoeden voor het gevaar
grote brandrampen en hun maatschappelijke gevolgen te voorkomen
de brandweer toe te laten de brand onder controle te krijgen

Dit kan de overheid vastleggen in eisen voor:

voldoende afstanden tussen de gebouwen
scheidingsmuren tussen aanpalende gebouwen
beperking van grootte van onbeschermde openingen
beperking van de brandbaarheid van de producten gebruikt voor façades en daken
brandwerendheid voor de producten gebruikt voor façades en daken
actieve beschermingssystemen aan de buitenkant (sproeisystemen)

De gebruikers van het gebouw moeten kunnen evacueren of gered worden.

Hiermee beoogt men:

de gebruikers toe te laten een veilige plaats te bereiken in geval van brand
de veiligheidsdiensten het gebouw te betreden, te doorzoeken en weer te verlaten

Dit kan de overheid vastleggen in eisen voor:

het aantal en het concept van de ontsnappingsroutes
de afscheiding van de routes t.o.v. van de rest van het gebouw
de gebruikte materialen in de ontsnappingsroutes
extra voorzieningen voor de ontsnappingsroutes, zoals noodverlichting, signalisatie, rookafvoer of overdruk
voorzien van vluchtplaatsen in of buiten het gebouw
toegangswegen en voorbehouden plaatsen voor de brandweer
liften voor de brandweer
noodcommunicatiesystemen
middelen voor een eerste interventie door de gebruikers en/of de brandweer

De veiligheid van de interventieploegen moet in acht worden genomen.

Hiermee beoogt men:

de redding van de gebruikers mogelijk te maken
de efficiëntie van de blusoperaties te waarborgen
redelijke werkomstandigheden waarborgen voor de reddingswerkers en de brandweer

Dit kan de overheid vastleggen in eisen voor:

toegangen voor de brandweer in en rond het gebouw zoals wegen, voorbehouden plaatsen, liften, trappen enz.
voorzieningen voor watertoevoer en bluswaterleidingen in en rond het gebouw
voorzieningen voor rook- en warmteafvoer
mogelijkheid tot controle op de nutsvoorzieningen in het gebouw (gas, elektriciteit, water, enz.)
noodcommunicatiesystemen
signalisatie van gevaarlijke stoffen
informatie t.b.v. de brandweer over het gebouw en zijn gebruik

Toepassing op de bouwproducten zelf.

De eisen van de overheid kunnen gecombineerd worden in prestatiegerichte specificaties voor de gebruikte materialen en voor de aanwezige installaties, zodat zij globaal in staat zijn om aan de verschillende eisen te voldoen. Die eisen zal men terugvinden in de technische normen die de producten en hun toepassing beschrijven en die de testmethodes vastleggen.

De vereiste prestaties kunnen op drie manieren vastgelegd worden:

Er is geen prestatievereiste voorzien
Pass/fail: ofwel is aan de eis voldaan ofwel niet
Gradueel stijgende prestaties

In het laatste geval, gaat men over tot een indeling in klassen: alle producten die tot dezelfde klasse behoren worden dan als gelijkwaardig beschouwd en mogen dan vrij gebruikt worden in alle landen van de EG. De prestatiegerichte specificaties zijn gegroepeerd volgens productfamilies, die aan dezelfde voorwaarden en testen moeten voldoen.

Producten met eisen voor reactie bij brand (ontsteking en brandverspreiding).

Hiervoor worden er gemeenschappelijke Europese testprocedures voorzien.

Producten voor daken.

een volledig ontwikkelde brand onder het dak
een lokale brand onder het dak ( contact met vlammen)
een uitwendige brand: een vliegbrand, straling, effect van de wind

Producten met weerstand tegen brand:

dragende elementen zonder scheidingsfunctie (bv. kolommen): van R 15 tot R 240
dragende elementen met scheidingsfunctie (bv. muren): RE 20 tot RE 240, REI 15 tot REI 240, REI-M 30 tot REI-M 240
hangende plafonds: enkel in combinatie met de drager
beschermende bekleding: enkel in combinatie met de drager
valse plafonds: EI 15 tot EI 240
valse vloeren: nog te bepalen
scheidingswanden: E 20 tot E120, EI 15 tot EI 240, EI-M 30 tot EI-M 120, + W voor glas
façades: E 15 tot E 90, EI 15 tot EI 90
branddeuren: E 15 tot E 240, EI 15 tot EI 240, EW 20 tot EW 60
liftdeuren : E 15 tot E 90, EI 15 tot EI 90, EW 20 tot EW 60
transportsystemen: E 15 tot E 240, EI 15 tot EI 240
brandkleppen: EI 15 tot 240, E 30 tot E120
wanddoorvoeringen: E 15 tot E 240, EI 15 tot EI 240
kanalen, kokers: EI 15 tot EI 240, E 15 tot E 240
schouwen: volgens het verwarmingstoestel

Nutsvoorzieningen, Detectie en alarmering, Blusinstallaties, Rookcontrole.

Producten voor evacuatiewegen en voor de interventie van de brandweer

Controle van de conformiteit

De fabrikant is verantwoordelijk voor de conformiteit van zijn bouwproduct aan de Europese voorschriften. Voor de controle heeft Europa ook regels uitgewerkt, die de principes van de kwaliteitsborging volgen en gekoppeld zijn aan het CE –keurmerk.

In de praktijk zijn volgende methodes te combineren volgens de aard van het product en de eisen die er aan gesteld worden:

Het testen van een prototype door de fabrikant of een keuringsorganisme
Het testen van monsters tijdens de productie, bij levering, op de markt of op de werven
De fabrikant heeft een systeem van kwaliteitsbewaking van zijn productie
De fabrikant wordt gecontroleerd door een onafhankelijk organisme
Controle bij oplevering

Een fabrikant die zijn product voldoende heeft getest, die de prestaties ervan kan waarborgen, en die alle bijkomende formaliteiten heeft vervuld, mag op zijn product het CE –keurmerk aanbrengen, wat dan voor de nationale overheden en voor de gebruiker dan de garantie moet zijn voor de brandveiligheid van het product. Aan welke prestaties het product beantwoord zal vermeld worden in het certificaat dat bij het keurmerk hoort.

Levensduur

Het bouwproduct moet zijn eigenschappen kunnen bewaren met een aanvaardbare waarschijnlijkheid gedurende de economische levensduur van het gebouw. Voor de economische levensduur van een bouwproduct hanteert men de volgende tabel:

levensduur categorie	het bouwwerk zelf	gemakkelijk te herstellen delen	moeilijk te herstellen delen
Kort	10 jaar	10 jaar *	10 jaar
Middelmatig	25 jaar	10 jaar *	25 jaar
Normaal	50 jaar	10 jaar *	25 jaar
Lang	100 jaar	10 jaar *	25 jaar

* = soms 3 of 6 jaar voor herstellingsproducten.